Begin deze maand was het weer 4 mei. De dag van de Nationale dodenherdenking. Op de Dam, de Waalsdorpervlakte, voormalig kamp Westerbork. En op al die lokale plaatsen waar mensen samen kwamen. Tegelijkertijd hoor je ieder jaar weer op het nieuws dezelfde vraag. “Is herdenken nog wel nodig?” Ik kijk vandaag naar deze vraag en probeer hier voor mezelf een antwoord op te vinden.

Mijn eerste ingeving is

JA! Herdenken is nog steeds belangrijk. Stilstaan bij wat er in het verleden is gebeurt en gedaan zodat wij in vrijheid kunnen leven. Aan de andere kant denk ik dan ook. Leven wij wel echt in vrijheid? Ja, we leven in een land dat niet bezet wordt door wie dan ook. Maar je hoeft de nieuwsapps maar te openen en je leest niets anders dan moord en doodslag. Nou ja, dat is misschien wel heel zwart-wit. Feit is wel dat je niet heel veel goeds meer leest tegenwoordig. Helpt herdenken daar dan bij? Misschien niet heel specifiek, maar het kan je aan het denken zetten doordat je even letterlijk stilstaat.

Herdenken is meer dan terugkijken

Herdenken is voor mij meer dan terugkijken naar het verleden alleen. Natuurlijk, het verleden is een belangrijk onderdeel van herdenken. Immers, als er niets gebeurd is, waarom moet je dan terugdenken aan het verleden? Maar aan de andere kant, dat terugdenken kan ook het besef aanwakkeren van wat we nu hebben. Of het besef aanwakkeren van hoe anders de wereld er uit had kunnen zien. Stel dat de plannen van die ene Duitse man en zijn volgers destijds wel gelukt waren. Zou jij er dan mogen zijn? Zou ik er dan mogen zijn? Zouden jij en ik er sowieso wel zijn? Ik weet het niet.

Niet vanzelfsprekend

Dat wij in een land leven dat op dit moment feitelijk vrij is van oorlog, is niet vanzelfsprekend. Daar is veel voor gebeurd om hiervoor te zorgen. En er moet veel blijven gebeuren om te blijven zorgen dat wij vrij blijven van oorlogen. Ons land neemt deel aan vredesmissies om, op andere plaatsen op deze wereld, te proberen dat mensen ook daar vrij kunnen leven. Een leven in vrijheid betekent blijven werken aan een goed klimaat. Antisemitisme en polarisatie zullen daar niet veel aan bijdragen. Sterker nog, die kunnen een vrije wereld juist meer in gevaar brengen. Een klein vonkje kan een groot vuur beginnen. Zo ook met antisemitisme en polarisatie. Een opmerking kan een domino-effect tot gevolg hebben. Voor mij is het daarom ook belangrijk om alert te zijn op wat er om me heen gebeurt. En hoe verhoud ik mij daartoe? Ik zoek het niet actief op, maar als het er is… draai ik dan mijn rug toe zodat ik het niet zie?

Lang geleden

Een argument om niet meer te herdenken is wel eens “maar het is al zolang geleden”. En dat klopt natuurlijk. De Tweede Wereldoorlog is heel lang geleden. En ik denk dat iedereen dat ook graag zo zou willen houden. Alleen verschillen de meningen van mensen over de manier waarop. Maar je hoeft niet persé dat te herdenken wat lang geleden is. Je kunt er ook voor kiezen om hen te gedenken die jij zelf moet missen. En er aan te denken wat zij voor jouw betekent hebben. Immers, zolang een naam nog wordt uitgesproken, is iemand niet helemaal verdwenen. En dat uitspreken hoeft niet hardop, het mag ook in stilte, in je hoofd.

Ik denk dan ook dat herdenken het verleden niet levend houdt om in het verleden te blijven hangen, maar om waakzaam te blijven in het heden.

Wat vind jij van herdenken?